لیست کامل مزاج و طبع مواد غذایی مختلف

تا بحال زیاد شنیده‌اید که می‌گویند ماهی را با دوغ نخورید، هر دو سرد است، سردی می‌کنید و حالتان بد می‌شود. در خوردن خرما افراط نکنید، گرمی است و جوش می‌زنید. بچه‌ها را از خوردن خیار منع کنید، سرد است و دل درد می‌گیرند.

حال سؤال این است که رژیم غذایی ما چگونه باشد تا تعادل اخلاط در بدن ما حفظ گردد و دچار سوء مزاج و بیماری نگردیم؟

تمام مواد خوراکی از آشامیدنی‌ها و خوردنی‌ها و تمامی داروها دارای مزاج مخصوص به خود هستند. چهار حالت کلی و یک حالت متعادل را می‌توانیم برای آنها در نظر بگیریم. با خوردن مواد غذایی، بدن انسان از دو منظر دچار تغییراتی می‌گردد:

- منظر اول سردی و گرمی بدن است. بعضی از مواد غذایی، گرما بخش هستند و برخی سردکننده (سست‌کننده).

- منظر دوم تری و خشکی یعنی میزان آب بدن. بعضی از مواد غذایی رطوبت‌بخش هستند و باعث زیاد شدن مایعات بدن می‌گردند و برخی خشکی‌دهنده هستند و باعث زیاد شدن املاح بدن می‌گردند. لازم به ذکر است میزان تاثیر مواد غذایی از لحاظ هر یک از این دو منظر، دارای درجه و مرتبه می‌باشد. به طور مثال ممکن است یک ماده غذایی از لحاظ گرمی دارای درجه بسیار بالا و از لحاظ تری در درجه پایینی باشد.

اگر هر کدام از ما در خوردن غذای گرم مانند خرما افراط کنیم، امکان دارد به خشکی دهان، بی‌قراری، اختلال خواب، جوش‌های متعدد در بدن و عوارض دیگر مزاج گرم مبتلا شویم، مخصوصاً افراد گرم مزاج در صورت افراط، سریعتر به این حالات دچار می‌شوند. 

عکس این حالت هم صادق است. اگر در خوردن غذاهای سرد مانند خیار زیاده‌روی کنیم، دچار دل‌درد و مشکلات دیگر می‌شویم که این افراط در افراد سرد مزاج خود را سریعتر نشان می‌دهد.  

شاید سؤال کنید که چگونه می‌توانیم رژیم غذایی مناسب خود را تشخیص دهیم؟ جواب ساده است.

اصولاً افرادی که طبیعت خود را می‌شناسند، در حالت سلامت باید غذاهایی را مصرف کنند که با مزاج آنها سازگار باشد. برای این کار باید اطلاعات مربوط به مزاج خود را پیدا کنید و بدانید باید و نبایدهای مزاج شما چیست و برای حفظ سلامتی‌تان آنها را رعایت کنید. اگر هنوز مزاج خود را نمی‌دانید، می‌توانید مطلب مزاج شناسی چیست؟ چطور مزاج خود را تشخیص دهیم؟ را بخوانید و تا حدودی مزاج خود را شناسایی کنید.

شما می‌توانید با توجه به مزاج خوراکی‌های مختلف برنامه غذایی خود را تنظیم کنید. برای مثال افرادی که دارای مزاج سوداوی (سرد و خشک) هستند بهتر است از خوردن خوراکی‌های سرد و خشک و سودازا پرهیز کنند و خوراکی‌های ضد مزاج خود یعنی گرم و تر مصرف کنند وگرنه دچار بیماری‌ها و مشکلات مخصوص به مزاج خود می‌شوند.

ضمناً برای تعدیل طبع یک ماده غذایی می‌توان از ترکیب آن با مواد غذایی دیگر که دارای طبع مختلفی با آن هست، به عنوان مصلح استفاده نمود. مصلح غذاها موادی هستند که به ماده خوراکی اضافه می‌شوند تا شدت کیفیت مزاجی آنها را تعدیل کنند و از اثرات نامطلوب احتمالی جلوگیری کنند. برای مثال خورش‌های ایرانی نیز با توجه به ترکیبات و ادویه مورد استفاده، دارای طبع متعادل هستند. در ذیل لیست مواد غذایی به تفکیک طبع آنها تقدیم شما می‌گردد:

مواد غذایی با مزاج گرم و تر:

غذاهای رایج گرم وتر: آبگوشت, آش گندم, خورشت قیمه, نانی که خوب پخت شده باشد.

گوشت‌ها: بوقلمون، گوساله، گوسفند، پاچه، جگر سفید، جگر سیاه، زبان، مغز، غاز، سار، مرغ محلی، میگو

لبنیات: شیر تازه گوسفند، کره، ماست چکیده

سبزی‌ها: تربچه

میوه‌ها: انجیر تازه، انجیر خشک، انگور، خرما، زردآلو رسیده، سیب، قیسی، گلابی شیرین، گیلاس، موز، مویز، اقسام توت

صیفی‌ها: خربزه، طالبی، گرمک، خیار چنبر

غذاهای فرآوری شده: ارده، روغن بادام تلخ، روغن کنجد، شیره انگور

غلات و حبوبات: گندم، اقسام لوبیا

ریشه‌ها: انواع ترب، زردک، سیب‌زمینی شیرین، شلغم، هویج

بذرهای ملین: خاکشیر

ادویه: گل گاو زبان

مغزهای گیاهی: بادام درختی شیرین، تخم خربزه، تخم طالبی، کنجد، بادام زمینی  

مواد غذایی با مزاج گرم و خشک:

گوشت‌ها: آهو، اردک، بلدرچین، گاو، گوزن، دل، شتر، شترمرغ، قرقاول، گنجشک، کبوتر، کبک، خروس، تخم ماهی، کباب

لبنیات: پنیر کهنه

سبزی‌ها: برگ چغندر، پونه، پیازچه، ترخون، تره، شاهی، جعفری، رازیانه، ریحان، سی‌سنبر، شاه‌تره، شبدر، شنبلیله، شوید، کرفس، اقسام کلم بستانی، کنگر آبی، کنگر فرنگی، کنگر وحشی، گزنه، مارچوبه، مرزه، نعناع، والک

میوه‌ها: انبه، به، زیتون، نارگیل

صیفی‌ها: بادمجان، فلفل سبز

غذاهای فرآوری شده: روغن زیتون، شکر سرخ یا سفید، شیره خرما، عسل

غلات و حبوبات: جو دو سر (چاودار)، لپه، نخود

ریشه‌ها: پیاز، چغندر، سیر، کلم قمری، موسیر

بذرهای ملین: تخم ریحان، فرنجمشک

ادویه‌ها: آویشن، افتیمون، انیسون، اسپند، اسطوخودوس، بادرنجبویه، برگ بو، پونه، تخم کافشه، چای سبز و سیاه، خردل، دارچین، رازیانه، رزماری، زردچوبه، زعفران، زنجبیل، زنیان، زیره، سیاهدانه، فلفل، کاکائو، گلپر، میخک، نمک، وانیل، هل

مغزهای گیاهی: اقسام بزرک، بادام هندی، بادام درختی تلخ، بادام کوهی، بنه (پسته کوهی)، پسته، تخم آفتابگردان، چلغوز، فندق، گردو

مواد غذایی با مزاج سرد و خشک:

گوشت‌ها: بز، قلوه، سیرابی

لبنیات: قره قوروت، کشک

سبزی‌ها: ترشک، ریواس، گشنیز

میوه‌ها: تمشک، شاتوت، آلبالو، ازگیل، انار ترش، بالنگ، تمر هندی، زالزالک، زرشک، زغال اخته، سنجد، غوره، کُنار، گریپ فروت، لیمو عمانی، نارنج، ولیک

غذاهای فرآوری شده: سرکه

غلات و حبوبات: ارزن، باقلا خشک، برنج، جو، ذرت، عدس، ماش

بذرهای ملین: بارهنگ

ادویه‌: سماق، قهوه، نشاسته

مغزهای گیاهی: بلوط خوراکی، شاه بلوط، شاه دانه

مواد غذایی با مزاج سرد و تر:

گوشت‌ها: انواع ماهی

لبنیات: پنیر تازه، خامه، دوغ، ماست، سر شیر، شیر پاستوریزه

سبزی‌ها: اسفناج، بامیه، خرفه، قارچ خوراکی، کاسنی، کاهو، لوبیا سبز

میوه‌ها: آلو و آلوچه، انار شیرین، پرتقال، دارابی، شفتالو، شلیل، کیوی، لیمو شیرین، نارنگی، هلو، آناناس، توت فرنگی

صیفی‌ها: خیار بوته‌ای، اقسام کدو، گوجه‌فرنگی، هندوانه

غلات و حبوبات: باقلا تازه، نخود سبز

ریشه‌ها: سیب‌زمینی

بذرهای ملین: اسفرزه

مغزهای گیاهی: به‌دانه، تخم کدو، تخم هندوانه، خشخاش

نکته: بعضی از مواد غذایی مانند بادمجان و چای سبز و سیاه دارای مزاج گرم و خشک هستند اما در بدن تولید خلط سودا می‌کنند.

تذکر: مصرف چای سبز و سیاه، شیر پاستوریزه و شکر سفید مورد تأیید نمی‌باشد و توصیه می‌گردد از مصرف آنها خودداری کنید.

منبع: 

کتاب تغذیه و حواس ششگانه/دکتر مهدی دانش

گردآوری شده توسط واحد فرهنگی خانه احسان