به طور کلی تاریخچه پوشاک بخشی از تاریخ تمدن و فرهنگ است. در ایران باستان، زنان و مردان را هیچگاه برهنه نمیبینیم. نسبت به محل زندگی، آب و هوا و شیوه کار و زندگی، در هر شهر و روستا پوششهای گوناگونی وجود داشته است.
نگاهی به تاریخچه لباس در ایران
انسان برای اینکه بتواند با محیط پیرامون، خود را سازگار کند، از نیروی عقل و خرد بهره میگیرد تا بتواند زندگی خود را در طبیعت دلپذیر و با نشاط سازد. یکی از این وسایل میتواند پوشش و لباس باشد که عیوب و زشتیهای جسم را میپوشاند و آن را آراسته میکند.
مصریان از ۵۵۰۰ سال پیش ریسندگی و بافندگی پنبه را آموختند. چینیها حدود ۳۶۰۰ سال پیش اقدام به پرورش کرم ابریشم نمودند و با استفاده از آن برای خود لباس تهیه کردند.
ایرانیان با تمدن خود بیش از ۱۰ هزار سال است که دارای سابقه درخشان در زمینه پوشاک در جهان هستند. اولین ابزار ریسندگی و بافندگی مربوط به 7 هزار سال پیش از میلاد، در بهشهر پیدا شد.
بر اساس تحقیقات و کاوشهای دانشمندان، ایرانیان از نخستین مللی بودهاند که کار بافندگی پارچه را شروع کردند و قدمت آن به دوران نوسنگی میرسد.
پوشاکی که نخستین بار ایرانیان به تن کردند
کت و شلوار: ایرانیان نخستین مردمانی بودند که شلوار و کت آستیندار بر تن میکردند. حتی یونانیان به خاطر پوشیدن شلوار، ایرانیان را به تمسخر میگرفتند.
لباس ورزشی: نخستین مردمانی که برای ورزش از لباسهای خاص بهره میبردند، ایرانیان بودند. ایرانیان شلوارهایی تهیه کرده بودند که تنگ و چسبان بود و با استفاده از چرم دوخته شده بود و آن را برای سوارکاری مورد استفاده قرار میدادند.
چوگان از جمله ورزش های باستانی و مورد علاقه ایرانیان بود که ورزشکاران این رشته ورزشی از پیراهنهای نیم آستین و شلوارهای تنگ استفاده میکردند. پارچه مورد استفاده برای چوگان پارچهای بود که موجب میشد تا ورزشکاران کمتر عرق کنند.
شال: هنوز هم در زبان انگلیسی به همین نام خوانده میشود (shawl). نوع مردانه و زنانه آن، هر دو نوآوری ایرانیان است که با دیدن آن به یاد شوالیههای اروپایی میافتیم. در حالی که شوالیههای اشکانی، سر مشق شوالیههای اروپایی بودند.
بررسی پوشاک در دورههای مختلف تاریخی
دوره مادها:
طبق نقوش برجسته و مجسمههای قبل از میلاد، پوشاک زنان این دوره از لحاظ شکل با کمی تفاوت با پوشاک مردان یکسان است. مرد و زن به واسطه اختلافی که میان پوشش سرشان وجود داشت، از هم تمیز داده میشدند.
دوره هخامنشیان:
نقاشیای که بر روی فرش پازیریک مربوط به دوره هخامنشیان است، نشانگر این مطلب است که زنان در آن دوره سر اندر پا (پوششی شبیه به چادر) بر روی همه پوشاک خود داشتند.
دوره اشکانیان:
این نوع پوشش در زمان اشکانیان هم رواج داشت. و چادر زنان اشکانی به رنگهای شاد و ارغوانی و یا سفید بوده است. این چادر به نحوی روی سر میافتاده که عمامه (نوعی کلاه زنانه) را در قسمت عقب و پهلوها میپوشانیده است.
دوره ساسانیان:
بانوان پیراهنی بلند با آستین یا بدون آستین پر چین و گشاد میپوشیدند و آن را با نواری در زیر سینه، مانند زنان اشکانی جمع میکردند.
دوره صفویان:
بانوان اغلب پیراهنهای گلدار، رنگارنگ و زر بافت ابریشمی میپوشیدند و روی آن قبای جلو باز بلند تا مچ پا، به تن میکردند و کمربندشان را طوری میبستند که محکم روی کمر قرار نگیرد.
دوران زندیان:
پوشاک خانمها شامل پیراهنی تنگ از جنس ابریشم و نخ بود. در این دوره، روی سر خود تور یا پارچه زیبا را به طور آزاد انداخته و با زیور و زینت، موهای خود را میآراستند و هنگام خروج از منزل چادر سیاه یا بنفش یا نیلی به سر میکردند و روی خود را با دو بنده کاملاً میپوشاندند.
دوره قاجاریان:
مسافرت ناصرالدین شاه قاجار به فرنگ و روسیه و دیدن لباسهای بالرینهای پترزبورگ که شلوار بافته چسبان و نازکی به تن میکردند و بر روی آن، جامه بسیار کوتاهی به اندازه یک وجب میپوشیدند، شاه را بر آن داشت که لباسهای زنهای حرمسرای خود را به این شکل تغییر دهد.
تغییر پوشاک زنان اندرون نیز که پس از سفرهای ناصرالدین شاه به اروپا آغاز شده بود، به تدریج از حرمسرای شاهی به خانه اعیان و سایر اقشار جامعه سرایت نمود.
دوران پهلویان:
ورود اجناس اروپایی به ایران، باعث تغییرات بسیاری در پوشاک شد و به جای ارخالق و نیم تنه، کت و ژیلت و بلوز به طرز دوخت اروپایی معمول شد.
اکنون مردم ما با وجود داشتن فرهنگی با قدمت بسیار بالا در زمینه لباس و پوشش، مانند غربیها لباس میپوشند و به تقلید از آنها پوشش خود را انتخاب میکنند. اگر آنها هم مثل ما دارای فرهنگی به قدمت بیش از ۱۰ هزار سال در زمینه پوشاک میبودند، باز هم از دیگران تقلید میکردند؟!
منبع:
رسایل طیب کتاب پوشاک و البسه نوشته دکتر مهدی دانش (اپلیکیشن آهو)
گردآوری شده توسط واحد فرهنگی خانه احسان
