مسکن در قرآن
لغت مسکن شش بار در قرآن آمده است که از این شش بار، دو مرتبه آن (آیه 72 سوره توبه و آیه 12 سوره صف به مسکنهای طیب و پاکیزه اشاره کردهاند.
از مجموعه شش آیه مورد اشاره دو مورد با پسوند طیبه آمده است که هر دو تصویری از بهشت را ارائه میکنند.
در این تصویر چند عنصر قابل بررسی است که این عناصر در خانه های قدیمی ایرانی موجود است و در مساکن کنونی دیده نمی شود این عناصر عبارتند از: جای داشتن محل سکونت در باغ، توجه به آب و عبور روان آن از پای درخت ها، جاودانگی رضوان خداوند و فوز. در آیه ۱۲ سوره صف نیز همین عناصر اشاره شده است.
روند ساخت مسکن در تاریخ معماری ایران
دارای دو دوره متفاوت از حیث کاربرد است:
دوره اول از دوره های آغازین شروع تا اواخر دوره قاجاریه نمونه های عالی باغ فین کاشان، باغ شازده کرمان، خانه بروجردیها در کاشان، خانه عامری ها در کاشان، خانه سوکیاس در اصفهان، خانه داوید در اصفهان، خانه حقیقی در اصفهان،خانه کرد در سنندج، خانه ملک در مشهد، مجموعه سعدآباد در تهران.
دور دوم از اوایل حکومت پهلوی با گسترش افسار گریخته شهرنشینان و آمدن روستاییان به شهر آغاز شد.
اصول مهم در ساخت بنا و مسکن طیب:
نکات جالب و شنیدنی از اصول ساخت مسکن که تا کنون نشنیده اید یا دقت نکرده اید اما برای اینکه ساختمان، مسکن و محل آرامش شما باشد، ضروری هستند که با ظرافت خاصی در معماری سنتی و قدیمی ایرانی دیده میشود.
1- اولین اصل در ساخت بنا، انگیزه تأسیس آن ساختمان است
بر اساس آموزه های قرآن مجید اولین اصل در تاسیس بنا، اصل بنیان نهادن بنا بر تقوا است یکی از نکات مهمی که در تأسیس یک بنا باید توجه داشت، تاسیس بر مبنای ( اُسِّس علیَ تقوا) است که در قرآن در آیه 108 و 109 سوره توبه به آن اشاره شده است، وقتی که دو مسجد ضرار و مسجد قبا را با یکدیگر مقایسه می فرماید که مسجد ضرار برای یک نیت تفرقه افکنانه و مسجد قبا از روز نخست برپایه تقوا بنا شده و در آن از انسان هایی یاد شده که پاکیزه هستند و پاکیزگی را دوست دارند.
اشاره به انگیزه تأسیس بنا در قرآن مجید یک نکته مهم را یادآور می سازد و آن اینکه مسلمان دست به ساخت و ساز نمیزند مگر با انگیزه تقوا ، سیدنا الاستاد، تقوا را اینگونه معنا می فرمودند: کاری که انجام داده میشود باید مورد رضای خداوند و مفید برای خود فرد و مفید برای جامعه باشد.
در خانه سازی تقوایی که ما آن را معماری طیب مینامیم و نمود آن خانه ایرانی است کسی که بنا را میسازد، رضوان خدا را در زمین متجلی میکند، سکونتگاه آرام و مطبوعی برای خود و خانوادهاش و برای عبادت بهتر خداوند می سازد و در هر گوشه این بنا مکان هایی را در برای دستگیری و کمک به خلق خداوند در نظر گرفته و ایجاد میکند و اینگونه است که تأسیس و دوام این بنا با رضای خداوند است.
2- انطباق فطرت انسانی من و شما در دست معماران قدیم
برای همه ما اتفاق افتاده است که در یک ظهر گرم به باغ شازده در کرمان یا باغ فین در کاشان یا خانه عامری ها در کاشان رفتیم، ناگهان چنان دچار انبساط خاطر و آرامش شدهیم که برای ما به یک خاطره ماندگار تبدیل شده است.
چرا این احساس را یافته ایم؟ پاسخ اینجاست که معماران این بناها که دارای روان های روشن و جان های آگاه بودهاند اگرچه در سالیان قبل زیستهاند اما زوایای فطرت انسان را می شناختند و از همان زوایا با ساخت این بناها پرداختند و خاطره خوش انطباق فطرت انسانی من و شما و هر گردشگر خارجی با این سمفونی هماهنگ عناصر اربعه میباشد.
3- بکارگیری ارکان اربعه در مسکن
عناصر چهارگانه ( آتش ،هوا ،آب و خاک) آنها را ارکان اربعه نیز می گویند، در ایجاد مسکن پاک، نقش محوری و شناخته شده دارند. طبع و مزاج و اثرات محیطی که بیرون از جسم است، در طراحی مسکن کاملاً مدخلیت دارند.
4- اعتدال مزاج یک نقطه طلایی در پایداری سلامت در هر مجموعه است. مثلاً حیات موجود بر روی زمین نمود همین اعتدال است، اعتدالی که در سیاره مشتری موجود نیست. وقتی مسکن طیب ساخته میشود همگونی و اعتدال بین عناصر با یکدیگر و همه آنها با نفس و فطرت انسان،یک همگونی میآفریند که در آن" سکینه" و آرامش نهفته است و حکمت اینکه این مجموعه را "مسکن" نامیدهاند، اعتدال و انطباق آن با فطرت انسانی است.
5- قناعت در بنا یکی از اصول مهم در ساخت مسکن طیب
که در معماری ایرانی متجلی است قناعت در بنا (صرفه جویی در انرژی و مصالح، استفاده مطلوب از طبیعت و انطباق همه اینها با طبع انسان می باشد) در بیان حضرت علی علیه السلام آمده که میفرمایند : همین بس که قناعت نوعی پادشاهی است و حسن خلق نعمتی گرامی
6- ویژگی یک معمار سنتی خوب
هنرمند باشد، اقلیم شناس باشد، جامعه شناس باشد، روانشناس باشد، آگاه به مسائل مذهبی، مسائل فنی و محاسباتی بنا را به تجربه بداند.
7- خانه طیب،خانه سبز است.
- یعنی دوستدار زمین و منطبق با محیط زیست است.
- به خاطر احداث آن درختی قطع نمیشود.
- زیستگاه موجودی تخریب نمیگردد.
رسول گرامی (ص) فرمودند: از زمین مراقبت کنید، زیرا مادر شماست. هر که روی زمین خوبی یا بدی کند زمین از آن خبر می دهد.
8- جهت ساختن خانه های قدیمی تابع نور خورشید و جهت قبله بود.
هر وجهی از خانه برای فصلی از سال مناسب بود و عناصری مانند: تالار، بارگیر، پنج دری، سه دری و اروسی در شمار راه حل ها بودند.
در اکثر قریب به اتفاق خانه های سنتی محور اصلی بنا شمالی - جنوبی بود و بهترین موقعیت و برای گرفتن نور خورشید داشتند تا در روزهای گرم تابستان از سایه و در زمستان از گرمای خورشید برخوردار باشند.
9- بهترین داروی خواب آور
اگر اختلال خواب دارید، مسکن و اتاق خواب خود را مناسب سازی کنید نه اینکه بجای این اقدام به قرص های مسکن و خواب آور پناه ببرید.
ادامه دارد ...
منبع:
رسائل الطیب کتاب مسکن و بنا دکتر مهدی دانش( اپلیکیشن آهو)
گردآوری شده توسط واحد فرهنگی خانه احسان
