تولید و انسانهای مولد
تولیدات سازگار با محیط زیست و اقلیم و فطرت انسان
تاریخچه گلیم و فرش
تولید و انسانهای مولد
تولید یا ساخت نام صنعت است.
انسانها از ما قبل تاریخ با توجه به نیازهایشان از منابع و امکانات موجود در طبیعت و با توجه به اقلیم، محصولاتی را تولید کردند و در حوزه زندگی آنقدر پویایی داشتند که تولیدات را رونق و صنعت و هنر را تشکیل دادند.
تولیدات سازگار با محیط زیست و اقلیم و فطرت انسان
محصولاتی که در تولید، استفاده و دفع آنها به محیط زیست آسیب وارد نمی شود و در زمان تجزیه بصورت قابلتوجهی آلودگی را کاهش میدهند را تولیدات سازگار با محیط زیست مینامند.
دو نمونه از محصولات سازگار با محیط زیست
گلیم: یک فرش بدون پرز است که پشت و روی آن درست شبیه به هم هستند.
گلیم بافی مقدمه ای برای بافت فرش بوده است و از آنجا که سریع بافته میشود و از فرش هم سبکتر هست برای کوچ نشینان عشایر بیشتر مورد استفاده قرار میگرفته است و امروز هم طرفداران زیادی در سراسر جهان دارد.
فرش یا قالی: فرش یک کلمه عربی است و به معنی گسترده میباشد به دست بافته پُرزدار و گرهدار قالی میگویند.
و یکی از مهمترین تولیداتی که از گذشته تا کنون اهمیت ویژهای در آسایش و آرامش زندگی انسان داشته، به حساب میآید.
تاریخچه بافت گلیم و فرش
قدمت و تاریخچه زیرانداز و فرش دستباف و گلیم را میتوان به زمانی دانست که انسان به فکر تأمین آرامش و آسایش و محافظت خود در مقابل تغییرات جوی افتاد. در آن زمان انسان اولیه فرش یا زیرانداز را از برگ درختان و سپس از پوست حیواناتی که شکار میشد تهیه میکرد.به تدریج با رواج دامداری و ریسیدن پشم، بافتن و نساجی در میان قبایل ابتدایی رواج یافت.از آنجایی که پشم در طول زمان از بین میرود، نمی توان زمان دقیقی برای گلیم بافی و قالی بافی تعیین کرد ولی یافته های محققان نشان می دهد که گلیم بافی مربوط به دوران قبل از میلاد بوده است و قدیمی ترین گلیم یافت شده مربوط به 6000 سال پیش است که در کشور ترکیه کنونی بافته شده است.
قالی پازیریک : فرشی است که بعد از2500 سال در بین توده های یخ سیبری همچنان رنگ قرمز تیره خود را حفظ کرده و باشکوه است.
گلیم و زن مولد
بافت گلیم سهم مهمی در ارتقاء مقام زن و خانواده او در ازدواج دارد و بخش عظیمی از جهیزیه و همچنین منبع درآمد زنان برای شوهرانشان به شمار می آید و نقشهای گلیم، الهام گرفته از فرهنگ و آداب و رسوم در هر منطقه و هویت قبیله ای او بوده است.
فرش و گلیم و عشیره مولد
مهارت فرش بافی در بین آسیاییها توسط پدران به پسران و از مادران به دختران انتقال داده شده است و این مهارتها را به عنوان یک راز خانوادگی بسیار محافظت شده در اختیار فرزندان خود قرار می دهند.
گلیم از اولین هنرها و صنایع عشیرهای به شمار می آمد و اولین تولید کننده و مصرف کننده آنها عشایر بودند.
شاخصه مهم گلیم و قالی
آیا میدانید در گلیم و فرشهای دستباف چه شاخصهای وجود دارد که مورد توجه جهانی هستند؟
باتوجه به اینکه زندگی عشایر ومردمان قدیم به حیوانات و گیاهان وابسته بود برای بافت فرش وگلیم از این منابع طبیعی و متنوع استفاده میکردند. در نتیجه تنوع رنگ و کیفیت مواد به کار رفته و هنر و ظرافت خاص در بافت باعث شده رنگ ها زنده و طبیعی و نقش و نگارهای آن جذاب و گیرایی خاصی داشته باشند. و این موارد باعث شده فرش ایرانی معروفیت و محبوبیت خاص خود را داشته باشد.
تار و پود فرش و گلیم
برای بافت فرش و گلیم از پشم گوسفندان،پنبه،موی بز و گاهی شتر استفاده می کردند که باکیفیت،مرغوب و طبیعی بودند.
بخشی از خواص پشم گوسفند: پشم مادهای شگفت انگیز در تنظیم دمای بدن است در زمستان عایق پشم،هوای گرم و خشک را در بدن حفظ میکند و در تابستان گرما و رطوبت بدن را بیشتر دفع کرده و باعث خنکی بدن می شود و همچنین دارای خواص ضد باکتری و ضد میکروبی است که مانع رشد کپک ها و باکتری ها می شود.
رنگ فرش و گلیم
برای رنگ کردن نخها از جوشاندن گیاهان ،برگ و حتی ساقه گیاه،که زحمت و زمان زیادی لازم بود استفاده میکردند و بسیار متنوع و از شفافیت ،جلا و دوام خاصی برخوردار بودند ،به ویژه دوران پس از اسلام که رنگها نشان دهنده روح لطیف، ذهنی دقیق و نگرش عمیق بافنده را نشان میداد.
البته رمز ساختن این رنگهای طبیعی هم در بین آسیاییها سینه به سینه نقل میشد.
مازوج - سماق - پوست انار -انار-برگ حنا-برگ مو- زعفران- اسپرک- ریشهی درخت توت- پوست گردو- پوست درخت سیب -قطال -بلوط -نیل- روناس - قرمزدانه ها و ...
معروفترین مناطق قالی بافی:
منطقه آذربایجان، اصفهان، فارس و عشایر منطقه ترکمن، خراسان، همدان، کردستان، کرمان، کرمانشاه، تهران، اراک، یزد و سیستان و بلوچستان.
انواع گلیم:
شاهسوند، ترکمن،لری ، هریس، بلوچ ، خمسه شیراز ، سن یا سنندج ، افشار ، زرند.
کشورهای خریدار فرش دستباف ایرانی
ایران بزرگترین قطب تولید کننده فرش دستباف است.
10 کشور مشتری برتر فرش دستبافت: آمریکا، آلمان، لبنان، امارات، پاکستان، ژاپن، انگلیس، قطر، آفریقای جنوبی و استرالیا.
رئیس سازمان بازرگانی استان قم جایگزینی فرش ماشینی را علت کاهش تولید فرش دستباف در قم عنوان کرد و خواستار فرهنگسازی در استفاده از فرش دستباف شد.
تذکر مهم:
با توجه به اینکه همچنان بسیاری از افراد در روستاها و قبایل وجود دارند که قالیبافی و گلیم بافی را یاد دارند،جای تأسف است که ما به جای پرداختن هزینه به تجملات و وسایلی که منفعتی در زندگی ما ندارند،در مورد فرش دستباف هزینه کنیم که موجب آرامش و حتی درمان بسیاری از بیماریها میشود و با شروع مجدد کار قالیبافان،هم به معیشت ایشان و هم از این هنر زیبا ومفید حمایت کنیم.
گردآوری شده توسط واحد فرهنگی خانه احسان
